ڕوونکردنەوەی فیتنەی عەرەفات المحمدی و شێخەکانی عەدەن و حیزبە نوێیەکە

لە کاتی ئەوەی کە پێی دەوترا پەتای ئەنفلۆنزای بەراز لە ساڵی 2009 (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English)، شێخ صالح اللحیدان وتی ئەوە هەوڵێکی دەستەبژێرەکان بوو بۆ قازانجکردن لە ڤاکسینەکان بە بڵاوکردنەوەی ترس (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English)، و نکۆڵیی لەوە کرد کە هیچ نەخۆشی یان ڤایرۆسێکی نوێ هەبێت. لەبەر ئەوە گاڵتەی پێ کرا، بەڵام ئەو ڕاست بوو. دەرکەوت کە ڤاکسینەکان مەترسیدار بوون و ناچار بوون بیانکێشنەوە، و لەو ساڵانەی دواتردا ملیۆنان وەک قەرەبوو درا بە قوربانییەکان لە ئەورووپا کە کێشەکەیان بردە دادگا.

هەروەها شێخ ئەبو عیاض لەو کاتەدا لەسەر ئەم بابەتە نووسی و ئامۆژگاریی کرد بە وریایی لەم کاروبارانەدا. ئەو ڕا جیاوازەکانی سەبارەت بە گوازرانەوەی نەخۆشی (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English)ی ڕوون کردەوە و ئاگاداریی کردەوە لە زیادەڕەویی کافران (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English).

لە ساڵی 2020دا، شێخ صالح اللحیدان جارێکی تر گومانی خستە سەر پەتای کۆڤید-19 (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English). ئەبو عیاض وتارە کۆنەکەی خۆی لەسەر ئەم بابەتە دووبارە بڵاو کردەوە و هەروەها لە ڕووی زانستی و پزیشکییەوە باسی مەسەلەکەی کرد، چونکە شایستەی ئەوە بوو بەهۆی هەبوونی بڕوانامەی بەکالۆریۆس لە بایۆکیمیای دەرمانی و دکتۆرا لە بایۆکیمیا.

هەروەها وەڵامی ئەوانەی دایەوە کە دەستیان کرد بە هێرشکردنە سەر فەرمانڕەوایانی موسڵمانان (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English)، بەتایبەتی لە سعودیە، بەهۆی دانانی سنووردارکردن لە حەرەمەیندا. بەڵام کۆمەڵێکی تر هەبوون کە دەستیان کرد بە زیادەڕەوی بە ئاراستەی پێچەوانەدا، و ئەوانە ژمارەیەکی زۆر لە قوتابیانی زانست بوون لە ئەمریکا و بەریتانیا و شوێنەکانی تر. لە ترسی ئەوەی کە زیادەڕەوی و بانگەشە ناڕاستەکانیان بدرێتە پاڵ زانایان، دەستی کرد بە نووسینی وتار بۆ ڕوونکردنەوەی هەندێک لە هەڵەکانیان لە بابەتە زانستی و پزیشکی و ئایینییەکاندا.

بۆ نموونە، هەندێکیان بە نەزانی بانگەشەیان کرد کە کۆدەنگییەکی هاوچەرخ هەیە لەسەر سەلماندنی گوازرانەوەی نەخۆشی، و ئەوانەی نکۆڵیی لێ دەکەن لەسەر ڕێگەی ظاهیرییەکانن (ڕووکەشگەرایان)، و ئەم ڕایە تەنها فەلسەفە و لۆژیکێکی هەڵەیە (سەیری وتارەکە بکە (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English)). هەروەها لە هەندێک لە ڕێوشوێنەکاندا زیادەڕەوییان کرد (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English)، و وایان نیشان دا کە زیادەڕەوییەکانیان لە زانایانەوە سەرچاوەیان گرتووە.

ئەبو عیاض، بە زانینی ئەوەی کە ئەمە دووبارەبوونەوەی فێڵی ئەنفلۆنزای بەرازی 2009 بوو، بەردەوام بوو لە نووسین بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم بابەتانە. زیانەکانی دەرزییەکانی کۆڤید-19 لە کۆتایی 2020 و سەرەتای 2021دا دەرکەوتن (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English) و ئەبو عیاض ئامۆژگاریی خەڵکی کرد سەبارەت بەوان (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English) و ڕوونی کردەوە کە بە فێڵ بازاڕیان بۆ دەکرێت. (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English) ئەو بە تەواوی ڕاست بوو، چونکە ئەم وردەکارییانە لە کۆتاییدا دەرکەوتن.

ئەم قوتابیانە، کە نەیاندەتوانی بە ناوەڕۆک وەڵام بدەنەوە و ڕقیان لەوە بوو کە هەڵە و زیادەڕەوییەکانیان ئاشکرا کران، دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی دەنگۆ و داوایان لێ کرد کە ڕا زانستی و پزیشکییەکانی ببات بۆ لای زانایان تا هەڵیانبسەنگێنن (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English).

تۆمارێکی دەنگیی تایبەتیان لە مانگی مەیی 2021ەوە برد (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English) بۆ لای د. البخاری لە مەدینە. بەبێ هیچ پشتڕاستکردنەوە و لێکۆڵینەوەیەک، ئەبو عیاضی بە بەکرێگیراوێکی چێنراو ناساند (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە) و بەراوردی کرد بە عەمر بن عوبەید المعتزلی، (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە) و فەتوای دا کە ئەو پزیشک و پسپۆڕانەی ئامۆژگاری دەکەن بە وەرنەگرتنی ڤاکسینەکان گوناهبارن. (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English)

ئەم فەتوایە بنەمای ئەو هەڵمەتە بوو کە عەرەفات المحمدی لە ساڵی 2024دا دەستی پێ کرد بۆ بەرگریکردن لە د. البخاری و فەتوا هەڵە و ستەمکارانەکەی، دوای ئەوەی ڕاستیی هەڵوێستی ئەبو عیاض لە ماوەی ساڵانی 2022 و 2023دا دەرکەوت. دوای ئەوەی ئەبو عیاض هەندێک لە قسەکانی شێخ عەلی الحذیفی دەربارەی بەکارهێنانی ڤاکسین و پەتاکان بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی دانیشتووان لە سێپتەمبەری 2024دا (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)(English)ی بڵاو کردەوە، عەرەفات هێرشێکی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا دژی ئەبو عیاض دەست پێ کرد، دوای ئەوەی لە ساڵانی پێشوودا بە نهێنی ئاگاداریی لێ دەکردەوە.

ئەمە بووە هۆی دابەشبوون لە نێوان سەلەفییەکاندا لە زۆر شوێن دوای ئەوەی یەکگرتوو بوون، و هەمووی دەگەڕێتەوە بۆ فەتواکەی د. البخاری لە ساڵی 2021.

ئەوەی لەم ڕووداوەدا ڕوویدا هاوشێوەی ئەوەیە کە لە ڕووداوەکانی تردا ڕوویدا، وەک باشووری یەمەن (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە) و سودان (لە تابێکی نوێدا دەکرێتەوە)، کە تێیاندا ئەو شێخانەی حەقیان وت و هەڵەکانی د. البخاری و عەرەفاتیان سەبارەت بەو بابەتانە دەستنیشان کرد، هێرشیان کرایە سەر و بە کەم سەیر کران، سەرەڕای ئەوەی حەقیان وتبوو. تاوانیان ئەوە بوو کە وێرایان بەرگری لە خۆیان بکەن دژی تۆمەتی ناڕاست و ستەم.

بۆیە ئەو سەرچاوانەی لەم بەشەدا کۆکراونەتەوە، ڕوونکردنەوە و وەڵامەکانی خودی شێخ ئەبو عیاض سەبارەت بەم تۆمەتانە بەڵگەدار دەکەن، هەروەها ئەو بابەتانەش کە بەرگریی لێ دەکەن دژی ئەو بانگەشانەی دراونەتە پاڵی. هەروەها هەموو ئەو بابەتانەش لەخۆ دەگرن کە پەیوەندییان بەم مەسەلەیەوە هەیە.

هەروەها گرنگە ئاماژە بەوە بکرێت کە هەندێک لە ڕوونکردنەوەکانی پێش ئەو وتارانە بوون کە بەردەوام بوون لە دانە پاڵی ئەم درۆیانە، سەرەڕای ئەوەی ئەو پێشتر باسی بابەتە پەیوەندیدارەکانی کردبوو و ڕوونی کردبوونەوە.

لە ڕۆشنایی ئەمەدا، مەبەست لەو بابەتانەی لێرەدا خراونەتە ڕوو ئەوەیە کە ئەوەی بەڕاستی وتراوە بەڵگەدار بکرێت، قسەکانی خۆی لەوەی دراوەتە پاڵی جیا بکرێتەوە، و ڕوونکردنەوە و وەڵامە پەیوەندیدارەکان بخرێنە بەردەست بۆ ئەوانەی دەیانەوێت لە مەسەلەکە تێبگەن.